İŞÇİ SAYISINA BAĞLI YÜKÜMLÜLÜKLER
İşçi sayılarının 20, 30, 50, 100 ve 150 den fazla olması haline ilişkin yükümlülükler farklılık göstermektedir.
A- 50 VE ÜZERİNDE İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İŞVERENLERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ
1- Özürlü ve Eski Hükümlü İşçi İstihdam Yükümlülüğü
4857 sayılı İş Kanunu'nun 30. maddesi gereğince, 50 ve üzeri işçi çalıştırılan özel sektör işyerlerinde, %3 oranında engelli (özürlü) işçinin çalıştırılması gerekmektedir. İşçi sayısının tespitinde aynı işverenliğin aynı il sınırları içerisindeki işyerlerinde çalıştırılan işçi sayısı esas alınmaktadır.
2- İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı Çalıştırma Yükümlülüğü
6331 sayılı Kanun'un 38. maddesi uyarınca; 4857 sayılı İş Kanununun mülga 81 inci maddesi kapsamında çalışanlar hariç;
Tarihinden itibaren İş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personeli çalıştırma zorunluluğu bulunmaktadır.
3- İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu Oluşturma Yükümlülüğü
6331 sayılı Kanun'un 22. maddesine göre, 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili çalışmalarda bulunmak üzere İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu kurmakla yükümlüdür.
4- “Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi” Veya “Güvenlik Raporu” Hazırlama Yükümlülüğü
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 29’uncu maddesi uyarınca, işletmeye başlanmadan önce, büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerleri için, işyerlerinin büyüklüğüne göre “büyük kaza önleme politika belgesi” veya “güvenlik raporu” hazırlamakla yükümlüdür.
B- 30 VE ÜZERİ İŞÇİ ÇALIŞAN İŞYERİ İŞVEREN YÜKÜMLÜĞÜ
1- İş Güvencesi Hükümlerinden Yararlanma
İşyerinde çalıştırılan işçi sayısı 30 ve üzerinde ve bu işyerlerinde çalışan işçilerin kıdemleri 6 aydan fazla ise, 4857 sayılı kanunda yer alan iş güvencesi hükümlerinden yararlanmaları mümkündür. İş güvencesinden yararlanmak için gerekli olan 30 işçinin hesabında aynı işverenin sahibi olduğu aynı işkolundaki tüm işyerlerindeki işçi sayılarının dikkate alınması, işçilerinin 6 aylık kıdeminin hesabında da aynı işverenin tüm işyerlerinde geçen sürelerinin dikkate alınması gerekmektedir.
Bu durumda örneğin; A A.Ş.’ nin İstanbul, Ankara ve Adana işyerleri tekstil alanında faaliyet gösterdiği takdirde söz konusu işyerlerinde çalışan tüm işçi sayılarının iş güvencesi hususunda dikkate alınması gerekmektedir
C- 20 VE ÜZERİNDE İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İŞVEREN YÜKÜMLÜĞÜ
1- Toplu İşçi Çıkışını Bir Ay Önceden Bildirme Yükümlüğü
4857 sayılı Kanun'un 29. maddesine göre, işyerinde çalıştırılan işçi sayısı 20 ile 100 işçi arasında ise, 10 işçinin, İşçi sayısı 101-300 arasında ise, en az %10 oranında işçinin, İşçi sayısı 301’ den fazla ise en az 30 işçinin iş sözleşmesi 4857 sayılı Kanun'un 17. maddesine göre bir aylık sürede, topluca veya farklı tarihlerde işverence fesih edilmesi halinde, fesih tarihinden 30 gün öncesinden yazı ile İş Kur Müdürlüğü'ne ve İlgili Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürlüğü'ne bildirilme yükümlüğü bulunmaktadır.
D- 100 VE ÜZERİNDE İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İŞVEREN YÜKÜMLÜĞÜ
1- İzin Kurulu Oluşturma Yükümlüğü
4857 sayılı Kanun'un 53. maddesine uyarınca çıkarılmış olan Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliği'nin 15. Maddesi uyarınca; İşçi sayısı yüzden fazla olan işyerlerinde işveren veya işveren vekilini temsilen bir, işçileri temsilen iki kişi olmak üzere toplam üç kişiden oluşan izin kurulu kurulunun oluşturulması ve İzin kurulunun her yıl izin çizelgesi düzenleyerek, onaya müteakiben işçilerin yıllık ücretli izinlerinin kullandırılması gerekmektedir.
2. Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakımı
Gebe Veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları Ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik m. 13 uyarınca; yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 100-150 kadın işçi çalıştırılan işyerlerinde, bir yaşından küçük çocukların bırakılması ve bakılması ve emziren işçilerin çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine en çok 250 metre uzaklıkta bir emzirme odasının kurulması zorunludur.
E- 150 VE ÜZERİNDE İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İŞVEREN YÜKÜMLÜĞÜ
1- Kantin Açılması
4857 sayılı Kanun'un 115. maddesinde; "İşyerlerinde 150 ve daha fazla işçi çalıştırılması halinde, işçilerin ve ailelerinin gerekli ihtiyaçlarının karışlanması amacıyla işçiler tarafından kurulacak tüketim kooperatiflerine işverenlerce yer tahsisi yapılabilir." düzenlemesi yer almakta ancak bu hüküm herhangi bir müeyyideye bağlanmadığından hükmün yerine getirilme zorunluluğu bulunmamaktadır.
2- Emzirme Odası ve Yurt Açma Yükümlülüğü
4857 sayılı Kanun'un 88. maddesine göre çıkarılmış olan Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik m. 13/2 uyarınca; yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 150'den çok kadın işçi çalıştırılan işyerlerinde, 0-6 yaşındaki çocukların bırakılması ve bakılması, emziren işçilerin çocuklarını emzirmeleri için işveren tarafından, çalışma yerlerinden ayrı ve işyerine yakın bir yurdun kurulması zorunludur. Yurt açma yükümlülüğünde olan işverenler yurt içinde anaokulu da açmak zorundadırlar. Yurt, işyerine 250 metreden daha uzaksa işveren taşıt sağlamakla yükümlüdür.
F. İŞÇİ SAYISINA BAĞLI OLMAKSIZIN ÖDEMELERİN BANKA ARACILIĞIYLA YAPILMASI
Türk Borçlar Kanunu m. 407 uyarınca; işçi sayısında herhangi bir sınırlama olmaksızın işverenlerin işçilerin ücret, prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde ödenenlerin özel olarak açılan banka hesabına yatırılmak suretiyle ödenmesi zorunludur. Yine fazla çalışma, yıllık izin, kıdem ihbar vb ücret ve tazminatların da banka aracılığıyla ödenmesi gerekmektedir.
Bu bağlamda; en son yürürlüğe giren borçlar yasası uyarınca işçilere yapılacak her türlü ödemenin işyerinde bulunan işçi sayısı dikkate alınmaksızın banka aracılığıyla yapılması gerekmektedir.
